SICK Enkoder Seçimi ve Tip Kodu

Artımsal mı mutlak mı: enerji kesildiğinde ne olacak

Artımsal enkoder dönüşü pals olarak sayar; konumu hesaplayan şey enkoder değil, palsleri biriktiren kumanda. Enerji kesildiğinde sayaç sıfırlanır ve makinenin yeniden referans alması (homing) gerekir. Mutlak enkoder konumu her an doğrudan okur, enerji verildiği anda mil nerede olduğunu bildirir. Seçimi belirleyen soru teknik değil operasyoneldir: makine her açılışta referans turu atabiliyor mu? Asansör, vinç, depolama rafı ve eksenin fiziksel olarak serbest hareket edemediği yerlerde referans turu atmak mümkün değildir ve mutlak enkoder zorunlu olur. Katalogda artımsal 10.102, mutlak 3.316 kalem bulunuyor.

Aile kodunun üçüncü harfi tek tur ile çok turu ayırır

Mutlak enkoderlerde kodun üçüncü harfi, enkoderin kaç devri hatırladığını söyler: S tek turlu (singleturn), M çok turlu (multiturn). Tek turlu enkoder yalnızca bir tam tur içindeki açıyı bilir — 360 dereceyi geçtiğinde yeniden sıfırdan başlar. Çok turlu enkoder kaç tam tur döndüğünü de sayar, yani uzun bir vidalı mil ya da redüktörlü bir eksende toplam konumu verir. Katalogda bu karşılık neredeyse istisnasız doğrulandı: S kodlu 1.620 kalemin tamamı tek turlu, M kodlu 1.674 kalemin 1.673'ü çok turlu. Pratikte hata şu yönde yapılıyor: redüktörlü bir eksende tek turlu enkoder kullanmak, mil birden fazla tur döndüğünde konumun tekrar etmesine yol açar ve kumanda iki farklı fiziksel noktayı aynı konum sanır.

Artımsalda arayüz kablo boyunu belirler: TTL mi HTL mi

Artımsal enkoderlerde en sık karıştırılan seçim budur. Katalogdaki baskın iki aile TTL/RS-422 (2.477 kalem) ve HTL/Push-pull (1.680 + 1.216 kalem). TTL/RS-422 fark sinyalli çalışır: her kanal ters eşiyle birlikte gönderilir, kabloya binen gürültü iki hatta aynı anda etki ettiği için alıcı tarafta elenir. Bu yüzden uzun kablo ve gürültülü ortamda (sürücü, invertör, motor kabloları yakınında) tercih edilir. HTL/Push-pull daha yüksek gerilim seviyesiyle çalışır ve 24 V kumanda devrelerine doğrudan uyar, ama tek uçlu sinyal gürültüye daha açıktır. Kumanda kartının enkoder girişi hangisini kabul ediyorsa kod ona göre seçilmelidir; yanlış seçim pals kaybı olarak görünür ve bu hata konumun yavaşça kayması biçiminde, aylar sonra fark edilir.

Mutlakta arayüz aile kodunun ikinci harfinden okunur

Katalogdaki mutlak enkoderlerde kodun ikinci harfi arayüz ailesini belirliyor: F harfli aileler (1.810 kalem) ağırlıkla SSI, R harfli aileler (839 kalem) paralel çıkış ya da SSI, H harfli aileler (565 kalem) IO-Link ve CANopen, N harfli aileler (74 kalem) PROFINET. Seçim PLC tarafındaki haberleşmeyle başlar, enkoderle değil: saha veri yolu PROFINET ise paralel çıkışlı bir enkoder hiçbir ek donanım olmadan bağlanamaz. SSI içinde ayrıca programlanabilir ve programlanamaz tipler var (katalogda 923 programlanamaz, 511 programlanabilir); programlanabilir tipte çözünürlük ve sıfır noktası sahada ayarlanabilir, programlanamaz tipte sipariş kodu neyse o kalır.

Çözünürlüğü eksenin ihtiyacı belirler, katalogdaki en yüksek değer değil

Artımsal enkoderlerde devir başına pals katalogda 100'den 65.536'ya kadar değişiyor; en sık kullanılan değerler 1.024 (2.891 kalem) ve 100 (1.302 kalem). Yüksek pals sayısı her zaman daha iyi değildir: palsler kumandanın sayabileceğinden hızlı gelirse sayım kaçar. Üst sınırı belirleyen şey enkoderin kendisi değil, maksimum devir ile kumanda giriş frekansının çarpımıdır. Gerekli çözünürlük ise mekanikten çıkar — milin bir turunda eksen kaç mm ilerliyorsa, istenen konum hassasiyeti o mesafeyi kaç parçaya bölmeyi gerektiriyorsa pals sayısı odur. Mutlak enkoderlerde aynı hesap bit cinsinden yapılır; katalogda çözünürlük "14 bit x 17 bit" gibi tur içi ve tur sayısı olarak ayrı ayrı verilir.

Mekanik bağlantı sonradan değiştirilemez

Katalogdaki her enkoder kaydında mekanik uygulama alanı dolu ve seçimin geri dönüşü en zor parçası burası: içi boş mil (hollow şaft) tipi doğrudan tahrik miline geçirilir ve tork desteğiyle sabitlenir; dolu milli tipler kaplin ile bağlanır. Mil çapı ve flanş deliği uyuşmazsa cihaz montaj edilemez — elektriksel özellikleri doğru seçilmiş bir enkoder bu yüzden iade edilebilir. Tablodaki mekanik uygulama kolonu bu değeri kalem kalem gösteriyor. Tork desteği çoğu ailede ayrı bir sipariş kalemidir; kayıtlarda tork desteği olmayan varyantlar ayrıca işaretli.

Üretimden kalkan modeller kayıtta işaretli

Katalogdaki 285 mutlak enkoder kaydında üretim durumu "Üretimden kalkıyor" olarak yazılı. Yeni bir projede bu modellerden biri seçilirse birkaç yıl içinde yedek parça sorunu çıkar; mevcut bir makinenin arızalı enkoderi değiştirilecekse ise aynı model hâlâ doğru seçimdir, çünkü mekanik ve elektriksel uyum garanti edilir. İki durum birbirine karıştırılmamalı: yeni tasarımda üretimi süren bir aileye geçmek, onarımda ise birebir aynı tipi aramak doğrudur. Hangi kayıtta bu işaret olduğu ürün sayfasının teknik özellik tablosunda görünüyor.

Sık sorulanlar

AFM60 ile AFS60 arasındaki fark nedir?

Üçüncü harf. M çok turlu (multiturn), S tek turlu (singleturn) demektir. Tek turlu enkoder bir tam tur içindeki açıyı bilir, 360 dereceyi geçince tekrar sıfırdan başlar; çok turlu enkoder kaç tam tur döndüğünü de sayar. Katalogdaki 3.294 mutlak enkoderin 3.293'ünde bu karşılık doğrulandı.

Artımsal enkoder enerji kesilince konumu hatırlar mı?

Hatırlamaz. Artımsal enkoder yalnızca pals üretir, konumu kumanda biriktirir; enerji kesildiğinde sayaç sıfırlanır ve makinenin referans turu atması gerekir. Makine her açılışta referans alamıyorsa mutlak enkoder gerekir.

TTL mi HTL mi seçmeliyim?

Kumanda kartının enkoder girişi hangisini kabul ediyorsa o. TTL/RS-422 fark sinyalli çalıştığı için uzun kablo ve gürültülü ortamda daha güvenli, HTL/Push-pull 24 V kumanda devrelerine doğrudan uyar. Yanlış seçim cihazı bozmaz ama pals kaybına yol açar ve bu, konumun zamanla kayması olarak aylar sonra fark edilir.

Daha yüksek pals sayısı her zaman daha iyi midir?

Değildir. Palsler kumandanın sayabileceğinden hızlı gelirse sayım kaçar; üst sınırı maksimum devir ile kumanda giriş frekansı belirler. Gerekli pals sayısı mekanikten çıkar: milin bir turunda eksenin ilerlediği mesafe, istenen hassasiyete bölünür.

Enkoderin üretimden kalkıp kalkmadığını nereden görebilirim?

Ürün sayfasının teknik özellik tablosunda üretim durumu alanı varsa yazılıdır. Katalogdaki 285 mutlak enkoder kaydı "Üretimden kalkıyor" olarak işaretli. Yeni tasarımda bu modellerden kaçınmak, mevcut bir makinenin onarımında ise birebir aynı tipi kullanmak doğrudur.